|
İyot (Yunanca "mor" anlamına gelen iodes
'ten), sembolu I, atom numarası 53 olan bir elementtir. Kimyasal olarak iyor
halojenlerin en az reaktif olanı, astatin'den sonra en elektropozitif
olanıdır. İyot başlıca tıpta,
fotoğrafçılıkta ve boya imalatında kullanılır. Çoğu canlının eser miktarda
iyota gereksinimi vardır. Diğer halojenler (Periyodik tablonun Grup VII
üyeleri) gibi iyot da iki atomlu moleküller oluşturur, dolayısyla moleküler
formülü I2'dir.
İyodür, iyot elementinin -1 yüklü hâlidir ve alkali elementlerle tuzlar
oluşturur (potasyum iyodür, sodyum iyodür gibi.)
Bulunduğu yerler
İyot toprakta, denizde, en çok yosunlarda bulunur . İyot genellikle tuzları
oluşturacak şekil de (formda) bulunur. Sodyum iyodür, kalsiyum iyodür gibi...
Doğada genellikle iki atomlu şekilde bulunur. Denizde ise daha çok potasyum
iyodür, sodyum iyodür şeklinde bileşik formunda bulunur. Denizlerde yosunlar
tarafından tutulur. Bu da deniz yosunlarında bol miktarda iyot bulunduğunu
gösterir. Eğer yosunlar yenilebilir bir tür ise onlardan iyot alınabilir
diyebiliriz. Hatta son zamanlar piyasaya çıkan ve tablet şeklinde satılan
bu ürünlerin de yapısında iyot bulunur.
Reaksiyonu ve faz değişimi
Hava (azot oksijen) ile reaksiyona girmez ; fakat ozon gazıyla
reaksiyona
girebildiği durumlar vardır. Süblinleşme ile katıdan gaz formuna geçebilir.
Fakat daha çok serbest halde bulunduğu durumlarda bu mümkündür. Bir
bileşikten kopması kolay kolay mümkün değildir.
Aynı, bir maymunun annesine sarıldığı gibi; iyot da potasyum, sodyum ve
kalsiyuma sarılır. Biz buna muhteşem ikili diyoruz. Bu muhteşem ikilinin
diğer bir adı da tuzdur.
Deniz kenarında yürüyüş yapan bir kişi iyot alabilir mi?
Aslında bu yazıyı yazmamızdaki ana sebep bu sorunun cevabını aramaktır. Bu
cevap büyük ihtimal HAYIR gibi gözüküyor.
Başlıca sebepleri: İyot denizde bileşik şeklinde bulunduğu için, tuzları
oluşturuyor demiştik üstteki paragraflarda.Tuz da havaya
çıkamayacağı için, bu solunum yoluyla iyodu alamayacağız anlamına geliyor.
Ancak eğer iyot atomik veya moleküler halde serbest bulunsaydı,
o zaman sıcaklığın ve rüzgarın etkisiyle süblimleşen iyodu deniz kenarından
solunum yoluyla "gaz fazında" almak mümkün olacaktı.
Denizlerde bile çok az miktarda bulunan iyot ancak denize girilerek "tuz"
formunda alınabilir.
İyotun önemi ?
İyot bilindiği gibi tiroit bezinin çalışmasıyla yakından ilgili bir
elementtir.Tiroit bezimiz, yapısında iyot biriktirerek hormon salgılar.
Tiroid hormonları diyoruz bunlara (en önemlileri t3 ve t4). Eğer yeteri
miktarda iyot bulamazsa, tiroit bezimiz bu sefer haddinden fazla büyür.
Çok fazla şişen tiroit bezi guatr denen hastalığa neden olur.Tiroid
hormonları da zekamızı, kemik yapımızı etkileyen hormonlar olduğundan, aklı
selim kişilerin bu ufak elemente dikkat etmelerini öneriyorum.
Önerimiz
Önerimiz; ilk etapta iyotlu tuzları kullanmanız yönünde olacaktır. İyotlu
tuzları birçok markette bulmak mümkün. Yemeklerinizi bu tuzlarla pişirmeniz
zekanızı olumlu yönde etkileyecektir. Hatta guatr oluşma riskini
azaltacaktır. Denize girmek de iyodu kısmen alabileceğiniz anlamına
geliyor.Burada dikkatinizi birşeye çekmek istiyorum ; kara lahanaya dikkat!
Kara lahana fazla tüketirseniz iyodu tutar. İyodu tuttuğu için tiroid
bezinin hayatı riske giriyor.
Gediz Demir
Kocaeli Üniversitesi Araştırma Bölümü
15/12/2007
Kaynak; Hürriyet Gazetesi |
