|
Primer duyusal alanların sınırlarının çevresinde duyusal asosyasyon
alanları,yada “sekonder duyu alanları”
adı verilen alanlar bulunmaktadır.Genellikle bu alanlar
primer duyu alanlarının etrafında bir yada birkaç yönde 1-5
cm kadar uzanırlar.Primer alanın duyusal bir sinyal aldığı
her seferinde,çevreye sekonder sinyaller yayılır.birkaç
milisaniyelik bir gecikmeden sonra bu sinyaller asosyasyon alanına
da ulaşırlar.Bu yayılmanın bir bölümü
subkortikal(Korteks altında yer alan) sinir yolları ile
olur.Fakat iletimin büyük bir bölümü talamus yoluyladır.talamustaki
duyusal çekirdeklerden başlar,kendilerine uyan “talamik
asosyasyon alanları”na geçer ve oradan da asosyasyon
korteksine ulaşır.
Duyusal asosyasyon alanlarının genel
fonksiyonu,duyusal algının daha üst düzeyde yorumunu sağlamaktır.Bu
bölümlerdeki hasarlar duyduklarını anlamama-gördüğü
kelimeyi yorumlayamama
(kelime körlüğü-aleksi)-vücut parçalarının
yerlerini anlayamama gibi bulgular verir.
GENEL YORUM ALANLARI VE YORUM FONKSİYONLARI
“Yorum Alanları” diyebileceğimiz
somatik duyu,görme,işitme
ile ilgili asosyasyon alanları şakak-yan ve arka lobların birbirine kavuştukları lokalizasyondadır.
Çeşitli duyusal yorum alanlarının toplandıkları bu alan
“serebrasyon” dediğimiz
“yüksek düzeydeki beyin fonksiyonunda” beyin kabuğunun
başka bölümlerine kıyasla tekve en büyük rolü oynar.Bu bölge
çok geniş kapsamlı önemine işaret eden değişik adlarla anılmaktadır.(General
interpretative area,gnostik alan, tersiyer asosyasyon alanı...v.s..)
Genel yorum alanının ağır hasarından sonra kişi kusursuz şekilde işitebilir
ve hatta kelimeleri tanıyabilir,fakat bu kelimeleri tutarlı bir düşünce halinde düzenleyemez.Bir kitabı
okuyabilir fakat okuduğu şeyin iletmek istediği düşünceyi
anlayamaz.
Bu bölgenin elektrik ile uyarılması çok kompleks düşünceler doğurur.Çocukluk
çağından hatırlanan komplike vizüel sahneler ,özel bir müzik
parçası gibi işitme halüsinasyonları hatta belirli bir kişinin
konuşması şeklinde olabilir.
Bu bölgenin yetişkin bir kişide yitirilmesi bundan sonra
ömür boyu süren yıkılmış mental bir hayatla sonlanır.
DOMİNANT HEMİSFER(BASKIN BEYİN
YARIM KÜRESİ)
Yorumla ilgili tanımlanan alan sadece bir yarım kürede iyice gelişmektedir.Doğuşta bu bölgeler her iki hemisferde de aynı gelişme
yeteneğine sahiptir. Yüzde doksandan fazla oranda sol lob
egemendir.Populasyonun kalan kısmında ya iki taraf birden gelişir
yada daha seyrek olarak sağ lob gelişir.Duyusal bilgiler her
iki lobdan birden gelmektedir.ve iki yarıküre arasında iletişimi
sağlayan özel bir alanla olmaktadır.(Corpus callosum)
Yetişkinlerde bu alanın hasarı
duyusal algıların anlamını yorumlama yeteneğinin yok
olmasıdır. Bu nedenle bu bölgeye cerrahi müdaheleden kaçınılır.Yetişkin
bir insanın baskın olmayan kısımda yorumlayıcı
fonksiyonları geliştirmesi çok yavaş ve sınırlıdır.
6 yaş altında ise bu gelişme tama yakın oranda oluşabilir.
( Devam edecek... )
İstanbul
- 22.11.2000
|