|
Asırlardır
kullanılan doğum kontrol yöntemlerini daha güvenilir ve daha
kolay uygulanabilir hale getirme çalışmaları bütün hızıyla
sürüyor. Yöntemlere her geçen gün yenileri eklenirken artık
2000'li yıllarda doğum kontrolü sınır tanımıyor...
doğum
KONTROLÜNÜN başlangıcı antik çaga kadar uzanıyor.
Yapılan araşnrmalar, düşük yaptıranlarla doğum kontrolü
için kullanılan ilaçların farkla-rının ta o dönemlerde
bilindiğini ortaya koyuyor. Bu bulgular, antik çağda dahi
konunun bilimsel düzeyde araştınldığını gösteriyor.
Tarih
boyunca, bezden veya hayvan bağırsağından hazırlanan
kondomlar, kurutulmuş balık tozu ve deniz süngerleri gibi
maddeler doğum kontrolü amacıyla kullanılmuş. Ilk
tarihlerden bugüne kadar doğum kontrolü alanındaki gelişmeler
Kanada'da kurulan özel bir müzede ser-gileniyor. Şimdilerde
kullanılan yöntemler, eskilerle kıyaslanmayacak kadar modern,
kolay uygulanabilir ve uzun araştırmalar sonunda ortaya çıkarılmış
ıleri teknoloji ürünleri.
Kadın
Hastalıklan ve Doğum Uzmanı Op. Dr. Murat Taşdemir ideal
korunma yöntemini
tarif ederken şu noktalar üzerınde duruyor: "Ideal bir
korunma yönteminin gebeliği kesin olarak önlemesi gerekiyor.
Bunun yanında, saglığa zarar vermemesi, uygulanmasının
kolay olması ve düşük maliyet içermesi gibi özellikler taşıması
da aranan özellikler arasında. En önemlisi de çiftler tarafından
benim-senmesi şart."
Bugün
Doğum kontrol haplan
Yaygın
olarak kullanılan doğum kontrol ilaçları östrojen ve
sentetik progestin hormonları içiyor. Bu ilaçlar yumurtlamayı
önleyerek doğum kontrolünü sağlıyor. Doğum kontrol ilaçlarına
başlamadan önce doktor kontrolünden geçmek şart. Kadınlarda
genel kontroller, jinekolojik muayene ile birlikte smear testi
yapılması gerekiyor. Bugün; doğum kontrol haplarının
bulantı, ara kanamalar, adet kanamasında azalma, deride
lekelerin oluşması, migren ağrılarının şiddetlenmesi,
memede ağn ve mizaç değişiklikleri gibi yan etkileri
olabiliyor. Gebeler, yüksek tansiyon, damar, karaciğer, şeker
ve migren hastaları, 35 yaşın üzerinde sigara içen bayanlar
ve 16 yaşından küçükler kesinlikle doğum kontrol hapı
kullanamıyor
Rahim
İçi Spiral
1960
yılından itibaren yaygın olarak kullanılmaya başlanan rahim
içi araçlar değişik şekil ve boyutlarda olabiliyor Adet
kanamasmın 3. veya 4. günü rahme yerleştirilen spirallerin
saf plastik ve bakırlı çeşitleri yanında, son zamanlarda
hormon
salan tipleri de üretiliyor. Rahim içi araç kullanan kadınlara
her yıl kontrol yapılması gerekiyor. Rahim içi araca bağlı
kasık ağrıları, ara kanamaları, sancılı ve fazla adet
kanaması görülebiliyor. Rahim içi araç, pelvik enflamatuvar
hastalıgını artırarak tüplerde tıkanık lığa bağlı kısırlık
ve dış gebeliklere neden olabileceğinden en az bir çocuğu
olan veya çocuk sahibi olmak istemeyen kadınlar tarafından
tercih ediliyor.
Prezervattf
Cinsel
ilişki ile bulaşan hastalıklara karşı da koruyuculuğu olan
prezervatif güvenilir yöntemler arasında sayilıyor. İnce
lastik bir matervalden vapılan prezervatif cinsel ilişki öncesinde
erkek cinsel organı üzerine takılıyor ve böylelikle spermin
vajinaya girmesi engelleniyor. Yırtılma ya da çıkma korkusu
dışında herhangi bir yan etkisi de yok denecek kadar az. Olası
tek yan etkisi kauçuk, pudra veya lubrikan maddeye karşı
alerjik reaksiyon oluşması. Bu yöntemin doğum kontrolündeki
güvenilirliği, doğum kontrol hapı ve spiralden daha az.
Ancak vajina içerisine uygulanan spermisid kontraseptif krem,
jel veya köpükle etkinliği doğum kontrol hapının etkinliğine
yakın bir düzeye çıkıyor.
Hormon
implantlan
Derinin
altina yerleşririlen yumuşak kapsüller şeklindeki hormon
implantları, progestin hormonu salarak yumurtlamayı önlüyor
ve 5 yıl boyunca koruma sağlıyor. Ancak bu kapsüllerin,
konusunda deneyimi olan hekimler tarafından yerleştirilmesi ve
5 yılda bir degiştirilmesi gerekiyor. Dogum kontrol hapları
kullanmaması gereken kişiler bu implantları da kullanamıyor.
Hormon
enjeksiyonlan
Progestin
hormonu içeren uzun etkili bir korunma metodu olarak kabul
edilen hormon enjeksiyonları her üç ayda bir kullanılıyor.
Bir yıldan fazla kullanıldığında adetlerin kesilmesine
neden olabiliyor. Bu nedenle ileride çocuk sahibi olmayı düşünen
kadınlara önerilmiyor.
Cerrahi
sterilizasyon (Kısırlaştırma)
Sterilizasyon
hem kadın, hem de erkek için istendiğinde geriye dönüşü mümkün
olan bir dogum kontrol yöntemi. Kadınlar için uygulanan yönteme
tüplerin baglanması (tubal sterilizasyon), erkekler için
uygulanan yönteme ise üreme kanalının baglanması
(vazektomi) adı veriliyor. Gelişmiş ülkelerde üreme çagındaki
çiftlerin yaklaşık yüzde 24'ü dogum kontrol yöntemi olarak
cerrahi sterilizasyonu seçiyor. Güvenilirligi yüzde 99.8 olan
tüplerin baglanması yönteminm kadının cinsel yaşamına ve
ruh sağlıgıria olumsuz hiçbir etkisi yok. Erkek
sterilizasyonun da güvenilir, basit bir yöntem olan üreme
kanalının baglanmasına da aynı şekilde erkek cinsel yaşamına
ve ruh saglığına olumsuz bir etkisi yok. Bu işlemin güvenirliliği
ise yüzde 99.9. Cerrahi sterilizasyon uygulanan çiftler çocuk
sahibi olmak istediklerinde bu işlemin geriye dönüşü de mümkün.
İlişki
sonrası doğum kontrolü
İlişki
sonrasında alındıgında gebeliği önleyen ilaçlar östrojen
ve progestin hormonları içeriyor ve rahmin iç tabakasının
gelişimini engelleyerek gebeligi önlüyor.
Yöntem, korunma
olmadan gerçekleşen bir ilişkiden sonra, gebeligin kürtaj
yapılmasına gerek kalmadan engellenmesini amaçlıyor. îlaçlar,
ilişki sonrasındaki ilk 72 saat içinde alındıgında gebeliği
yüzde 97 oranında önlüyor. Dogum kontrol haplarının kullanımı
ile ortaya çıkan yan etkiler bu ilaçların kullanımından
sonra da görülebiliyor.
Gelecekte
Yeni doğum kontrol hapları
Yeni
geliştirilen bir doğum kontrol hapı, mevcutlar arasında en
az hormon içeren hap olacak. Çalışmalarını Londra'dan
Prof. John
Guilleband'ın yürüttügü ilaç 60 mcg gestodene ve 15
mcg ethinvlestradiol içeriyor. Bu yeni ilacın diğerlerinden
bir başka farkı 21 günlük yerine 24 günlük olması
Erkeklere
doğum kontrol hapı
Çin'de
geliştirilen ve erkeklerin kullandığı dogum kontrol haplarının
güvenligi yüzde 95. Önümüzdeki 10 yıl içinde piyasaya sürülmesi
beklenen ilaçlar ile ilgili araştırmalar halen devam ediyor.
Bu hapların bazı erkeklerde kişilik ve ruh hali üzerine
etkileri oldugu saptanmış. Eski tip hapların sinirlilik gibi
yan et kileri oldugu, yeni geliştirilenlerde ise bu yan
etkilerin bulunmadığı görülmüş.
Elektronik
doğum kontrolü
Yine
Çin'de, erkekler için elektronik doğum
kontrol yöntemi
geliştirildi. Spermleri öldüren elektronik dalgalar
yayan çağrı cihazı büyüklüğündeki bir alet erkek iç çamaşırına
yerleştiriliyor. Cihazın bir saat çalıştırılması erkekte
bir ay kadar sterilite saglıyor. Kısa bir süre sonra kullanıma
girmesi bekleniyor.
İlişki
sonrasında daha güvenli haplar
İlişki
sonrası kullanılan haplar daha da güvenli ve pratik hale
geliyor. New England Journal of Medicine'in son sayısında bu
tip hapların ilişkiden sonra 72 saat içinde kullanılması
halinde birçok istenmeyen gebeligi ve kürtajı engelledigi
rapor ediliyor.
|