Mantarlar,bitkiler
âleminin klorofilden yoksun tek veya çok hücreli canlılarıdır.Bir
hücreli mantarlar (sporlar ve mayalar) mikroplara benzerler, ancak
çevrelerinde selüloz zardan oluşan kalınca bir zarın bulunması
ile onlardan ayrılırlar.Mantarların bitkisel yapıları tal
denilen liflerden oluşmuştur. Üremeleri bazılarında eşeyli
sporlarla, bazılarında ise eşeysiz sporlarla olur. Lifleri bölmelere
ayrılmamış olan basit yapılı mantarlardan (miksomiçetler,
fikomiçetler, zigomiçetler) başka lifleri bölmelere ayrılmış,
üreme organları iyi gelişmiş yüksek yapılı mantarlar
(basidiomiçetler, askomiçetler, adelomiçetler ve aktinomiçetler)
da vardır.
İnsanlarda
parazit olarak bulunan ve hastalık yapan mantarlar veya başka bir
deyimle mikozlar, mikroskobik olanlardır. İnsanda asalak yaşayan
doksana yakın türde mantar sayılmıştır. Bunların bir kısmı
saprofit olarak yaşarlar yani hastalık yapmazlar.
Mantarların
deri, tırnak, kıl ve saçları etkileyerek meydana getirdikleri
hastalıklar, yüzeysel mantar hastalıkları genel adı altında
toplanırlar (dermatofit, pitriyazis, versikolor, kandida hastalıkları).
Bazı mantarlar derialtında toplanıp kronik iltihaplara ve miçetom
denilen yalancı mantar urlarına neden olurlar. Bedenin ayak, diz,
göğüs, kasık gibi çeşitli bölgelerinde hastalık yaparlar. Bu
mantarlardan Madurella myecetomi’nin özellikle ayaklarda meydana
getirdiği şişlikler, madura ayağı diye bilinen kronik bir
hastalığı meydana getirir. Büyük ölçüde şişmiş ve içi düğümlerle
dolu, yüzeyi fistüllerle kaplı madura ayağından tanecikli irin
yani cerahat akar. Tedavisi
geciken olaylarda ayağı kesmek gerekebilir.
Sporotrichum
schenkii adındaki mantarın lenf sistemine yerleşerek meydana
getirdiği hastalığa sporotrikum, cladosporium türünden
mantarların derialtında siğil şeklinde meydana getirdiği hastalığa
da kromoblastom adı verilir.
Mantarların iç
organlarda meydana getirdiği hastalıklar derin mantar hastalıkları
adı altında toplanırlar. Bunların arasında Aspergillus
famigatus’un sebep olduğu küf mantarı hastalığının,
Cryptococcus neoformans’ın sebep olduğu kriptokok hastalıklarını,
Histoplazma capsulatum’un gribe benzer şekilde meydana getirdiği
histoplazma hastalığını, akciğerlerde yerleşen, oradan deri ve
mukozalara yayılarak Blastomyces dermatidis mantarının oluşturduğu
blastomiçes hastalıklarını, Coccidioides immitis’in etken olduğu
koksidiyoides hastalığını sayabiliriz. Bütün bu mantar hastalıklarının
teşhis edilebilmesi için şüphe edilen lezyondan alınan örneklerde
mantarların görülmesi gerekmektedir. Mantarların üretilme ortamı
olan sabouraud besi yerine diğer baktrilerin üremesine engel olmak
için antibiyotik konmuştur. Böylece
çeşitli mantar türleri üretilerek cinsleri ayırt edilir. Bazı
mantar hastalıklarının teşhisinde ise deney hayvanları kullanılır.
Mantar
hastalıklarının tedavisinde antimikotik denilen ilaçlar kullanılır.
Mantarlara da etkili olan Nistatin, Pimafusin, Amfoterisin gibi
antimikotik antibiyotikler bulunmuştur.
|