YAPAY ORGANLAR

Çimen eker gibi beyin hücresi ekilecek
Bilim adamları, tahrip olmuş beyin hücrelerinin yerine, yeni hücreler koymak için çalışmalar yapıyor. Bir darbe ya da omuriliğindeki bir zedelenmeden dolayı beyinde zarar gören hasarlı hücrelerin yerlerine, zaman içinde çoğalan yeni hücreler eklenecek.

Amerika'nın tanınmış üniversitelerinden Harvard Tıp Fakültesi'nde araştırma yapan bilim adamları, özel olarak beyinleri hasarlı yetiştirilmiş fareler üretti. Yapılan incelemeler sonucunda, sinir hücrelerinde hasarlar olan farelerin, uygun hücrelerle birleştiğinde beyinlerindeki hasarın gelişmeye çok müsait olduğu ortaya çıktı.

Alzheimer hastalığı ya da çocuklukta oluşan birçok beyin işlevi düzensizliğinin sebebinin de bu yayılma olduğu tahmin ediliyor.

Eğer, bu proje gerçekleşir ise, daha anne karnındaki bebek bile bu yöntem ile tedavi edilebilecek. Bebek, henüz uteroda iken, bir gen tedavisi başlatılacak.

Projeyi yürüten doktorlardan biri, beyin hücrelerini, çimen ile kıyaslıyor. "Bir çayırın bir bölgesinde çimen çıkmamış ya da çocukların verdiği zararlar yüzünden yok olmuş ise, yapmanız gereken, bu çıplak yere tekrar tohum ekmektir. İşte bizim amacımız da bu."

Böylece, beynin gövdesindeki hücrelerden, beyinde yok olan hücreleri tekrar oluşturmak için süper-kaynaklar üretilebilecek. Bu ikinci proje, hayvanlar üzerinde denendi. Bilim adamları bir deneyde, fare ceninin beyninden hücreler alıp, dışarıdaki bir ortamda tüm hücrelerin çoğalmasını sağladı. Sonra bu gelişimini tamamlamış hücreler, başka bir farenin gelişme aşamasındaki beyninin çeşitli yerlerine aşılandı.

Bu deneylerin, insanlar üzerinde yapılacak çalışmaların habercisi. Süper-kaynakları üretecek araştırmacılar, Tay-Sachs hastaları için umut vaat ediyor. Laboratuar deneylerinde, bu tamamlayıcı hücreler, genetik bozukulukları düzeltmekte başarıya ulaştı. Hücrelerdeki siper-kaynaklar, içerdikleri terapik proteinler ile beyinde mevcut bulunmayan ve bu yüzden de rahatsızlıklara yol açan genetik kökenli rahatsızlıkları ortadan kaldırıyor

Yapay canlı yaratılacak

Koyun kopyalama, insan organı üretme gibi gelişmelerin ardından bilimadamları, şimdi de yapay canlı üretebileceklerini açıkladılar. Genetik konusunda araştırmalar yapan Dr. J. Craig Venter ve ekibi insan vücudunda bulunan zararsız bir bakteriden alacağı DNA'larla yepyeni bir canlı üretebileceğini bildirdi.

ABD'nin Connectituct eyaletinde genetik araştırmalar yapan Perkin Elmer adlı bir şirkette çalışan Dr. J. Craig Venter önceki gün yaptığı basın toplantısında müthiş araştırması konusunda bilgi verdi. Dr. Frankenstein'ın çeşitli ölülerin organlarından aldığı parçalarla insan kılığında bir canavar yaratmasından esinlendiğini belirten Dr. J. Craig Venter, çalışmasında kadınların genital organlarında ve akciğerinde bulunan zararsız ‘Mycoplasma Genitallium’ bakterisini kullandığını ve tamamen farklı bir canlıyı yapay olarak üretme aşamasında olduğunu söyledi.

HAYATIN ÖZÜ

İnsandaki 80 bin gene karşılık söz konusu bakteride sadece 470 gen bulunduğunu kaydeden Dr. Venter, basit yapısı nedeniyle bu bakteriyi seçtiğini ve genlerini ayırarak hayat için vazgeçilmez olan genleri bulmaya çalıştığını anlattı. Araştırmasını ABD'de yapılacak Bilimi Geliştirme Birliği toplantılarında öteki bilim adamlarına açıklayacağını belirten Dr. Venter şu bilgileri verdi:

‘‘Transposon denilen yöntemle bakterinin genlerini 300 gene kadar indirdik. Amacımız bütün canlılarda ortak olan yeme, nefes alma, hücre zarı üretme gibi faaliyetleri organize eden genleri belirlemekti. Yani hayatın anlamını ve özünü keşfetmeye çalışıyoruz. Tüm canlılarda bu faaliyetler benzer süreçler ve ayrıca genler tarafından belirleniyor.

Bugün 3 tip genin hücre için yaşamsal önemdeki potasyum, kalsiyum ve fosfor naklini ayarladığını biliyoruz. Bazı genler tüm canlılar için hayati önemde. Bu nedenle Mycoplasma Genitallium'un genlerini keserek hangi genlerin hayati fonksiyonlardan sorumlu olduğunu bulmaya çalışıyoruz. Örneğin 170 geni attık ve 300 geni bulunan bakteri yaşamaya devam etti.

Bundan sonra DNA'yı meydana getiren nucleotid denilen genetik materyalden yeni DNA çiftleri yaratmayı planlıyoruz. Sonuçta yeni bir canlı yaratabiliriz.’’

Bakteriden ayrılan 170 genin, bakterinin yaşama özelliğini sağlamadığına işaret eden ABD'li bilim adamı, insanlarda da 80 bin genin hepsinin yaşamı sağlayan özelliklere sahip olmadığını, örneğin bu genlerin, göz ve saç rengi gibi özellikleri belirlemek için vücudumuzda olduğunu, bu genlerin vücudumuzdan yok olması ile yaşamın son bulmayacağının bir gerçek olduğunu açıkladı.

Canlıların eksik genlerle de yaşayabileceğinin bu deneyle kanıtladıklarını vurgulayan Dr. Venter, çalışmalarında daha ileriye gitmeden önce, ahlak ve din adamlarına danışacağını söyledi.  

YAPAY HAYAT
İskoç araştırmacılar tarafından klonlama (kopyalama) yöntemiyle üretilen koyundan sonra bilim dünyası müthiş bir buluşla daha sarsıldı.
Kanada'daki Chromos Molecular Systems Laboratuvarı'nda görevli biyologlar, deney fareleri üzerinde yapay insan kromozomu üretmeyi başardılar. Bilim adamları, yapay modelleme yöntemiyle doğal bir şekilde geliştirilen kromozomların irsiyet silsilesi özelliği taşıdığını da açıkladılar. Deney fareleri üzerinde üretilen insan sperminin, esas olarak insanlar üzerinde de yaratılabileceğine işaret eden araştırmacılar, ancak bu uygulama için yasal izinlerin alınması gerektiğini bildirdiler. İnsan genleri üzerinde oynamanın yasaklandığını kaydeden bilim adamları, bu nedenle 'Yapay Hayat' adını verdikleri bu projeyi şimdilik deney hayvanlarıyla sınırlı tuttuklarını söylediler. Deney fareleri üzerinde üretilen kromozomlardan elde edilecek genlerle başta kas distrofisi olmak üzere sistik fibroz hastalarını tedavi etmenin mümkün olacağını vurgulayan araştırmacılar, bu hastalardaki hastalığa sebep olan bozuk genlerin, sağlam genlerle değiştirilebileceğini ifade ettiler.

İlaç üretilecek
Ancak bu uygulamanın yapılabilmesinin yasal olarak mümkün olmadığına dikkat çeken bilim adamları, herşeye rağmen bu buluştan tıp dünyasının yararlanması gerektiğine işaret ettiler. Sağlıklı genler içeren kromozomlardan ilaç üretilebileceğini belirten araştırmacılar, bu yeni buluş sayesinde şu anda tedavi edilemeyen pekçok hastalığın tedavi edilebilir hale geleceğini açıkladılar. Bu konuda yapılan çalışmaların henüz başlangıç aşamasında olduğunu vurgulayan bilim adamları, ancak araştırmaların ilerletilmesi için hayli mesafe katedilmesi gerektiğini söylediler.

Derleyen
 Mustafa Sezgin